Η εξωτερική πολιτική των ισραηλινών κομμάτων στις εκλογές της Κνέσετ και η επίδραση του πολέμου στη κοινή γνώμη

Γράφει ο Πέτρος Δεβρίκης, Αναλυτής ΚΕΔΙΣΑ

Στις 27 Οκτωβρίου διεξάγονται εκλογές στο Ισραήλ για την ανάδειξη της Κνέσετ, του εγχώριου κοινοβουλίου. Τρία χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου στη Γάζα και την επέκταση των εχθροπραξιών στην ευρύτερη Μέση Ανατολή, η δημόσια κοινή γνώμη παραμένει υποστηρικτική ως προς τον αφοπλισμό της Χαμάς και την αλλαγή του ιρανικού καθεστώτος προκειμένου να διατηρηθεί το στρατηγικό πλεονέκτημα του Τελ Αβίβ. Η στάση αυτή αντικατοπτρίζεται τόσο σε κυβερνητικά όσο και σε αρκετά αντιπολιτευτικά κόμματα, ενώ η ισοψηφία μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης στις δημοσκοπήσεις και η απομόνωση των αραβικών πολιτικών σχηματισμών δύνανται να διαδραματίσουν κομβικό ρόλο στην έκβαση του εκλογικού αποτελέσματος.

Η κοινή γνώμη για τα μείζονα ζητήματα δείχνει να υποστηρίζει τη χρήση στρατιωτικής ισχύος ως μέσο επίτευξης περιφερειακών στόχων, ωστόσο είναι διχασμένη ως προς τα πραγματικά αποτελέσματα. Σύμφωνα με την ετήσια έρευνα του Mitvim Institute τον Ιούνιο, το 42% του πληθυσμού υποστηρίζει την επανέναρξη του πολέμου στο Ιράν για την ανατροπή του θεοκρατικού καθεστώτος, ενώ ένα 15% υποστηρίζει τον πόλεμο ως μέσο επίτευξης καλύτερης συμφωνίας με την Τεχεράνη. Μόλις το 16% θεωρεί αδύνατη την αντιμετώπιση της Τεχεράνης μέσω στρατιωτικών μέσων και προκρίνει τη διπλωματία. Σχετικά με τη θέση του Τελ Αβίβ στην παγκόσμια κοινότητα, ο μέσος όρος στην κλίμακα 1-10 για τους Ισραηλινούς βρίσκεται στο 5,18, αισθητά βελτιωμένος σε σχέση με προηγούμενα έτη (4,39 το 2025 και 4,31 το 2024). Παρόλα αυτά, το 66% των πολιτών ανησυχεί για την αυξανόμενη αντιμετώπιση του Ισραήλ ως κράτους-παρία, ποσοστό επίσης αυξημένο σε σχέση με πέρυσι (57%).

Ως προς τον πόλεμο στη Γάζα, το 32% του πληθυσμού προτιμά την πλήρη κατάληψη του θύλακα, ενώ το 23% την ανάληψη της ηγεσίας από εναλλακτική τεχνοκρατική κυβέρνηση με τη συνδρομή της διεθνούς κοινότητας. Οι αντιλήψεις των Ισραηλινών ως προς τις κυρώσεις στους οικισμούς στη Δυτική Όχθη δείχνουν παθητική υποστήριξη στις παράνομες δράσεις των εποίκων, καθώς το 41% εναντιώνεται στις κυρώσεις και το 37% τις υποστηρίζει. Καταληκτικά, ενδιαφέρον παρουσιάζει η στάση απέναντι στην Τουρκία, όπου το 36% του πληθυσμού υποστηρίζει την αποκατάσταση του διακρατικού διαλόγου και το 28% περαιτέρω κλιμάκωση, όπως και η γενικευμένη αρνητική αντίληψη απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση (67% του δείγματος).

Η διάσταση της κοινής γνώμης ως προς την εξωτερική πολιτική εξηγεί στην πόλωση κυβέρνησης και αντιπολίτευσης, τουλάχιστον σε προγραμματικό επίπεδο. Ο κυβερνητικός συνασπισμός παρουσιάζει σύγκλιση ως προς τη συνέχεια των πολέμων, την ανατροπή της ισλαμικής κυβέρνησης στην Τεχεράνη και την αποτροπή δημιουργίας παλαιστινιακού κράτους. Κυρίαρχο κόμμα είναι το «Λικούντ» του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, το οποίο ιδρύθηκε το 1973 και υποστήριξε διαχρονικά την επέκταση των οικισμών στη Δυτική Όχθη, την ανάπτυξη συμμαχιών με γειτονικά κράτη (Ελλάδα, Κύπρος, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα) και τον εκσυγχρονισμό των στρατιωτικών δυνάμεων με στόχο την αποτροπή προκλήσεων από το Ιράν. Αξιοσημείωτη θεωρείται η στάση του Λικούντ απέναντι στην Τεχεράνη, για την οποία ο Νετανιάχου έχει δηλώσει επανειλημμένα από τα τέλη του 20ού αιώνα ότι βρίσκεται κοντά στην ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Δεύτερο μεγαλύτερο κυβερνητικό κόμμα θεωρείται το «Σας» του Άριε Ντερί, το οποίο εκπροσωπεί τους υπερορθοδόξους Εβραίους (Χαρεντίμ). Παρά τη σύμφωνη γνώμη με τον Νετανιάχου στις στρατιωτικές προκλήσεις, η επέκταση της υποχρεωτικής στράτευσης στους Χαρεντίμ και οι επακόλουθες αντιδράσεις της θρησκευτικής κοινότητας έχουν απομονώσει το κόμμα από τον υπόλοιπο συνασπισμό. Αντίθετα, αυξανόμενο ρόλο στην κυβέρνηση έχουν αποκτήσει τα δύο υπερεθνικιστικά κόμματα των εποίκων της Δυτικής Όχθης, το «Ότζμα Γιεχουντίτ» του υπουργού εθνικής ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ και το «Θρησκευτικό Σιωνιστικό Κόμμα» του υπουργού οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς. Ο συνασπισμός των δύο κομμάτων συγκέντρωσε περίπου 11% τις εκλογές του 2022, ενώ οι αρχηγοί τους έχουν βρεθεί ουκ ολίγες φορές στο στόχαστρο για τις δηλώσεις τους για τη «συλλογική τιμωρία» των Αράβων.

Σε γενικές γραμμές, η συμπαγής στάση της κυβέρνησης στις τρέχουσες γεωπολιτικές προκλήσεις συγκλίνει με τις θέσεις της αντιπολίτευσης, με τα κόμματα να διαφοροποιούνται πρωτίστως ως προς τις προτεραιότητες τους. Κύριος αντίπαλος του Νετανιάχου για την πρωθυπουργία του Ισραήλ εκτιμάται πως θα είναι ο πρώην αρχηγός του στρατού Γκάντι Άιζενκοτ με το νέο κόμμα «Ευθεία» (Yashar). Το κόμμα υποστηρίζει τη στράτευση των Χαρεντίμ, την αντιμετώπιση του Ιράν μέσω βαθύτερης συνεργασίας με τις ΗΠΑ και την αποκατάσταση σχέσεων με άλλα αραβικά κράτη. Ωστόσο, η στάση του στη Δυτική Όχθη είναι αμφίσημη, καθώς εναντιώνεται τόσο στη λύση των δύο κρατών όσο και στην ενσωμάτωση των οικισμών στα σύνορα του Ισραήλ. Εντός Κνέσετ, το «Μαζί» (Be-Yahad) των πρώην πρωθυπουργών Ναφτάλι Μπένετ και Γιαΐρ Λαπίντ αποτελεί το κύριο αντιπολιτευτικό κόμμα και εστιάζει στον αφοπλισμό της Χαμάς στη Γάζα μέσω της επανέναρξης του πολέμου και την προσάρτηση της Περιοχής Γ της Δυτικής Όχθης. Σε παρόμοια ρεύματα κινείται το «Ισραήλ Μπεϊτινού» του Αβιγκντόρ Λίμπερμαν, ο οποίος πριν μερικές εβδομάδες κατηγόρησε τον Νετανιάχου για «φιλοπαλαιστινιακές» θέσεις σε μια ομιλία το 2009 και εξέφρασε την επιθυμία του για διάλυση της Παλαιστινιακής Αρχής. Ως αντιπολιτευτική δύναμη θεωρείται και το «Γιαχαντούτ Χα Τορά» του Ιακόβ Άσερ, όμως δύσκολα θα αποτελέσει μέρος κάποιου συνασπισμού χωρίς παραχωρήσεις των υπόλοιπων στη στράτευση των υπερορθόδοξων. Τελευταίο δημοφιλές κόμμα είναι οι «Δημοκρατικοί» του πρώην στρατηγού Γιαΐρ Γκολάν, οι οποίοι υποστηρίζουν τη λύση των δύο κρατών, εφόσον αντικατασταθεί η Χαμάς με τεχνοκρατική διοίκηση, καθώς και τη διάλυση παράνομων οικισμών.

Η χαρτογράφηση του ισραηλινού πολιτικού τοπίου θα έμενε ανολοκλήρωτη χωρίς την παρουσίαση των αραβικών σχηματισμών. Πράγματι, τα αραβικά κόμματα εμφανίζονται απομονωμένα από τα άλλα στρατόπεδα στο δρόμο προς τις εκλογές, ωστόσο μπορούν να διαδραματίσουν ρόλο στη συγκρότηση της επόμενης κυβέρνησης Από τη μία, η «Κοινή Λίστα» του Γιουσέφ Τζαμπαρίν αποτελεί ευρεία συμμαχία αριστερών και αραβικών εθνικιστικών κομμάτων και έχει κατηγορήσει ανοιχτά την κυβέρνηση Νετανιάχου για διάπραξη γενοκτονίας στη Γάζα. Από την άλλη, η «Ενωμένη Αραβική Λίστα» του Μανσούρ Αμπάς εκπροσωπεί τους συντηρητικούς μουσουλμάνους, έχει συμμετάσχει σε κυβέρνηση ενότητας το 2021, ενώ φέτος, έδωσε τη δυνατότητα σε Εβραίους να συμμετάσχουν στις εκλογικές λίστες. Αμφότεροι οι πολιτικοί συνασπισμοί υποστηρίζουν τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους στα σύνορα του 1967 και τον τερματισμό όλων των συγκρούσεων στην περιοχή, ενώ η εκλογική τους απόδοση και οι απαιτήσεις τους σε ενδεχόμενες κυβερνητικές διαπραγματεύσεις δύνανται να επηρεάσουν την ισραηλινή πολιτική.

Συμπερασματικά, οι ισραηλινές εκλογές αναδεικνύουν σημαντικά χάσματα μεταξύ ιδεατής πολιτικής και πραγματικών αποτελεσμάτων. Ενδεικτικά, διακρίνεται σύγκλιση μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης στη χρήση στρατιωτικής ισχύος για την επίτευξη διπλωματικών στόχων, γεγονός που αντικατοπτρίζεται από τη συντηρητικοποίηση των απόψεων του πληθυσμού για τη λύση του ζητήματος της Γάζα και την παρουσία απόστρατων αξιωματικών σε όλο το πολιτικό φάσμα. Ωστόσο, η μεταβολή της στάσης της διεθνούς κοινότητας απέναντι στο Ισραήλ λόγω των συνεχών πολέμων, η δυνητική βελτίωση της κοινοβουλευτικής θέσης των αραβικών πολιτικών δυνάμεων και η ενδεχόμενη αλλαγή κυβέρνησης αποτελούν μεταβλητές που δύνανται να αναθεωρήσουν τις εθνικές προτεραιότητες και να οδηγήσουν στην αποκλιμάκωση των περιφερειακών εντάσεων.