Γράφει ο Δρ. Παναγιώτης Σφαέλος, Αντιπρόεδρος Δ.Σ. & Δ/ντης Ερευνών ΚΕΔΙΣΑ
Η επίσκεψη του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Ελλάδα ανέδειξε τη σημαντική γεωστρατηγική θέση της χώρας μας. Στη σημερινή κρίσιμη γεωπολιτική συγκυρία, ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο, οι προκλήσεις για την περιφερειακή ασφάλεια και οι ενεργειακές ανάγκες καθιστούν την Ελλάδα σημαντικό παράγοντα για την προώθηση των αμερικανικών στρατηγικών στόχων. Η αμυντική συνεργασία, η ενεργειακή ασφάλεια και οι σχέσεις με τις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου αποτελούν βασικούς άξονες των ελληνοαμερικανικών σχέσεων. Υπό αυτό το πρίσμα, η επίσκεψη του Ρούμπιο προσφέρει την ευκαιρία να εξεταστούν τόσο οι προοπτικές περαιτέρω ενίσχυσης και εμβάθυνσης της διμερούς συνεργασίας, τα οφέλη που μπορεί να αποκομίσει η Ελλάδα, αλλά και οι προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει σε αυτό το σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον. Στη συνάντηση του με τον Έλληνα Πρωθυπουργό, ο Ρούμπιο τόνισε: «Διαθέτουμε μια πραγματικά μοναδική ιστορική συμμαχία, η οποία έχει ενισχυθεί με την πάροδο του χρόνου και έχει πλέον τη δυνατότητα να αναπτυχθεί ακόμη περισσότερο, όχι μόνο στον τομέα της άμυνας, όπου η Ελλάδα αποτελεί πρότυπο συμμάχου (model ally), αλλά και στους τομείς της ενέργειας, της οικονομίας, των σπάνιων και κρίσιμων ορυκτών και των εφοδιαστικών αλυσίδων».
Κομβικό σημείο της επίσκεψης του Ρούμπιο αποτέλεσε σαφώς η ομιλία του στην Πνύκα με φόντο τον Παρθενώνα η οποία ανέδειξε στην ιστορική και πολιτισμική κληρονομιά της Αρχαίας Ελλάδας, της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και του Χριστιανισμού ως θεμελιώδη στοιχεία της διαμόρφωσης του Δυτικού πολιτισμού και της κοινής ταυτότητας της Δύσης. Παράλληλα, συνέδεσε αυτές τις ιστορικές ρίζες με την προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να διαμορφώσει ένα συνεκτικό αφήγημα για τη Δυτική ταυτότητα και τον ρόλο των ΗΠΑ στο διεθνές σύστημα. Βεβαίως, προσπάθησε να απενοχοποιήσει την έννοια του εθνικισμού για να δικαιολογήσει την ιδεολογία του Τραμπ «America First». Όπως χαρακτηριστικά τόνισε, «επιλέγουμε να μην απολογούμαστε που επιδιώκουμε την εθνική ισχύ». Σε γενικές γραμμές, δηλαδή. η ομιλία του ανέδειξε την σημασία της ισχύος στο διεθνές σύστημα ιδιαίτερα στην εποχή Τραμπ. Σύμφωνα με τον Andrew Roth του Guardian, η ομιλία Ρούμπιο στην Αθήνα υποδηλώνει ότι η μετατόπιση στην άσκηση της αμερικανικής γεωπολιτικής ισχύος ενδέχεται να συνεχιστεί και κατά την επόμενη προεδρική θητεία, καθώς δύο από τους πλέον προβεβλημένους Ρεπουμπλικάνους αξιωματούχους της σημερινής κυβέρνησης των ΗΠΑ (ο Ρούμπιο τώρα και ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ JD Vance στο πρόσφατο παρελθόν) έστειλαν προς την Ευρώπη σαφή και δυναμικά μηνύματα, αποκλείοντας ουσιαστικά την επιστροφή στις πολιτικές του παρελθόντος.
Η ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο στην Πνύκα, με επίκεντρο την ιστορική και πολιτισμική κληρονομιά της Δύσης, μπορεί και να ερμηνευθεί και ως μήνυμα προς την αμερικανική κοινή γνώμη ενόψει των ενδιάμεσων αμερικανικών εκλογών της 3ης Νοεμβρίου 2026. Μέσα από την ανάδειξη των εθνικών συμφερόντων, της Δυτικής ταυτότητας και της ανάγκης ενίσχυσης της αμερικανικής ισχύος, ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας συνέδεσε τη διεθνή παρουσία των ΗΠΑ με τις πολιτικές προτεραιότητες της κυβέρνησης Τραμπ. Παράλληλα, σύμφωνα με την Washington Post, η ομιλία στην Πνύκα πιθανώς ανέδειξε και τις προσωπικές πολιτικές φιλοδοξίες του ίδιου του Ρούμπιο καθώς η διεθνής προβολή του στη συγκεκριμένη τοποθεσία αλλά και το ευρύτερο ιδεολογικό στίγμα της ομιλίας του μπορούν να ενισχύσουν το δημόσιο πολιτικό του προφίλ στο μέλλον.
Σε επίπεδο ουσίας, η επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο συνοδεύτηκε από την ανακοίνωση νέων αμυντικών συμφωνιών ύψους 4 δισ. δολαρίων, οι οποίες εντάσσονται στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό εκσυγχρονισμού των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων. Το πακέτο περιλαμβάνει οπλικά συστήματα, πυραύλους και πυρομαχικά, καθώς και εξοπλισμό για την υποστήριξη των ελληνικών μαχητικών F-16 και F-35. Παράλληλα, προβλέπεται η ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας μέσω της διάθεσης τεθωρακισμένων οχημάτων Stryker και της συνεργασίας με την Εθνοφρουρά της Φλόριντα. Οι συμφωνίες επιβεβαιώνουν το υψηλό επίπεδο της αμυντικής συνεργασίας Ελλάδας – ΗΠΑ και ενισχύουν τη διαλειτουργικότητα των δύο πλευρών στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, η διεύρυνση των εξοπλιστικών προγραμμάτων θέτει παράλληλα το ζήτημα της δημοσιονομικής επιβάρυνσης και της ανάγκης να συνδυάζεται η ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας με τη βιωσιμότητα των δημόσιων δαπανών.
Στον ενεργειακό τομέα, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών υπογράμμισε τη σημασία του Κάθετου Διαδρόμου φυσικού αερίου LNG, ο οποίος ενισχύει τον ρόλο της Ελλάδας ως πύλης εισόδου αμερικανικού αερίου προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Λόγω του πολέμου στην Ουκρανία αλλά και του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, η παροχή αμερικανικού LNG από την Ελλάδα αλλά και η μεταφορά του στα Βαλκάνια αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Άλλωστε, είδαμε ότι αυτό το θέμα έχει ήδη προκαλέσει αμερικανικές παρεμβάσεις στα εσωτερικά της Ρουμανίας. Ο Ρούμπιο τόνισε ότι οι εν λόγω ενεργειακές διασυνδέσεις ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια και διαφοροποιούν τις πηγές αλλά και τις οδούς προμήθειας. Στο πλαίσιο αυτό, η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική βαρύτητα, καθώς συνδέεται με την ενεργειακή σύνδεση της Κύπρου με την Ευρώπη και την ευρύτερη στρατηγική σημασία της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Η αμερικανική υποστήριξη στα έργα αυτά αναδεικνύει τη σύγκλιση των ελληνικών επιδιώξεων με τον στόχο της Ουάσιγκτον για μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια και περιορισμό της εξάρτησης από προμηθευτές που μπορούν να χρησιμοποιήσουν την ενέργεια ως μέσο πολιτικής πίεσης.
Στα προβληματικά σημεία της επίσκεψης συγκαταλέγεται η στάση των ΗΠΑ απέναντι στις δυσκολίες υλοποίησης της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ με το Great Sea Interconnector. Παρότι ο Μάρκο Ρούμπιο εξέφρασε την υποστήριξή του στο έργο και δεσμεύθηκε ότι η Ουάσιγκτον θα αξιοποιήσει διπλωματικά μέσα για την αντιμετώπιση των εμποδίων, δεν ανακοίνωσε συγκεκριμένη δημόσια πρωτοβουλία απέναντι στις τουρκικές αντιρρήσεις τονίζοντας ότι τα ζητήματα που εμπλέκουν τρίτες χώρες είναι ευαίσθητα και πρέπει να αντιμετωπίζονται μέσω διπλωματίας και όχι μέσω δημόσιων αντιπαραθέσεων ή συνεντεύξεων τύπου. Η στάση αυτή αναδεικνύει τη λεπτή ισορροπία που επιδιώκει να διατηρήσει η Ουάσιγκτον: αφενός, στηρίζει έργα που ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και τον περιφερειακό ρόλο της Ελλάδας· αφετέρου, αποφεύγει να μετατρέψει τη δημόσια υποστήριξη σε ανοιχτή αντιπαράθεση με την Τουρκία. Σύμφωνα με τις δηλώσεις του Ρούμπιο, η Ουάσιγκτον θεωρεί μεν μια ελληνοτουρκική σύγκρουση «αδιανόητη» αλλά, από την άλλη μεριά, δεν παρέχεται από τις ΗΠΑ δημόσια δέσμευση ότι θα υποστηρίξουν τις ελληνικές θέσεις σε μια ενδεχόμενη ελληνοτουρκική κρίση. Συνεπώς, σε μια περιπλοκή της πόντισης του καλωδίου όπου ίσως ζητηθεί άδεια από την Τουρκία, θα έχουμε πετύχει το περαιτέρω γκριζάρισμα του Αιγαίου χωρίς φυσικά οι ΗΠΑ να πάρουν θέση.
Κατά την διάρκεια της επίσκεψης Ρούμπιο, η Ελλάδα και οι ΗΠΑ επαναβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους για την ενίσχυση του διμερούς εμπορίου και των επενδύσεων. Αναγνώρισαν τη σημασία της οικονομικής ασφάλειας και εξέφρασαν την πρόθεσή τους να συνεργαστούν για την ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου των επενδύσεων και την προστασία των διαδικασιών προμηθειών που αφορούν κρίσιμες υποδομές. Οι δύο πλευρές χαιρέτισαν την ενίσχυση της συνεργασίας στους τομείς της υπερνοημοσύνης, της υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων, της κυβερνοασφάλειας και των προηγμένων τεχνολογιών.
Συνολικά, η επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα επιβεβαίωσε τη στρατηγική σημασία της Ελλάδας για τις ΗΠΑ, χωρίς όμως να αίρει τα ερωτήματα σχετικά με τα όρια της αμερικανικής υποστήριξης όταν διακυβεύονται ελληνικά συμφέροντα όπως είδαμε στο θέμα της πόντισης του καλωδίου. Θεωρώ ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένος σύμμαχος των ΗΠΑ αλλά να παρέχει τη στήριξη της βάσει ανταλλαγμάτων. Η στενή συνεργασία με τις ΗΠΑ παραμένει σημαντική αλλά εξίσου σημαντική παραμένει και η ικανότητα της Ελλάδας να διαπραγματεύεται με αυτοπεποίθηση, να θέτει σαφείς όρους και να μην εκλαμβάνει τη συμμαχική σχέση ως υποκατάστατο μιας ενεργητικής και πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής. Συνεπώς, η επίσκεψη Ρούμπιο σαφώς εκπέμπει θετικά μηνύματα για τη στρατηγική σχέση Ελλάδας – ΗΠΑ και συνοδεύεται και από συγκεκριμένες συμφωνίες αμυντικής και ενεργειακής συνεργασίας. Ωστόσο, πέρα από τις επιμέρους συμφωνίες και τις διακηρύξεις καλής συνεργασίας, δεν προέκυψαν νέες, σαφείς δεσμεύσεις της Ουάσιγκτον σε κρίσιμα ζητήματα που άπτονται των ελληνικών εθνικών συμφερόντων. Το ζητούμενο για την Αθήνα δεν είναι απλώς η διατήρηση στενών σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά η εξασφάλιση έμπρακτης υποστήριξης, ιδίως όταν διακυβεύονται ζητήματα ασφάλειας και κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Πηγές
- Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας, Joint Statement on the U.S.-Greece Strategic Dialogue, Αθήνα, 7 Οκτωβρίου 2026.
- Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας, δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη μετά τη συνάντησή του με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, Αθήνα, 7 Οκτωβρίου 2026.
- Geopolitico.gr, «Η Ελλάδα να προχωρήσει το καλώδιο – Αιχμηρή κριτική στον Ρούμπιο», 9 Οκτωβρίου 2026.
- Financial Times, «Rubio and the will to power», 9 Οκτωβρίου 2026.
- The Wall Street Journal, «Rubio’s speech in Greece hints at grander ambitions», 7 October 2026
- The Guardian, «Rubio in Greece digs into past to tout Trump’s ‘America first approach», 7 October 2026.
- Associated Press, ρεπορτάζ για την ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο στην Ελλάδα, 7 Οκτωβρίου 2026.
- Kathimerini, “Greece has been a model ally, Rubio says atop Athens hill”, 7 Οκτωβρίου 2026.
