Γράφει ο Βάιος Οικονόμου, Αναλυτής ΚΕΔΙΣΑ
Το πλέον φιλόδοξο εμπορικό εγχείρημα της Κίνας στο διεθνές τοπίο αποτελεί η πρωτοβουλία για την δημιουργία και εδραίωση ενός νέου Δρόμου του Μεταξιού (Belt and Road Initiative) που θα συνδέει περισσότερες από 140 χώρες σε Ασία, Ευρώπη, Αφρική και Λατινική Αμερική τόσο σε ξηρά όσο και θάλασσα προωθώντας το εμπόριο, αναπτύσσοντας οικονομικούς δεσμούς και εντείνοντας την συνεργασία σε διάφορα επίπεδα μεταξύ των κρατών όπου αυτός θα περνάει (Tammy (Zhe) Chen, 2025). Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται σε μία γενικότερη στρατηγική της Κίνας υπό την ηγεσία του Σι Τζινπίνγκ και στόχο έχει αφενός να αναπτυχθεί η εγχώρια οικονομία και να προωθηθούν οι εμπορικοί δεσμοί προς την Δύση αφετέρου δε αποσκοπεί να αυξήσει την επιρροή που ασκεί η Κίνα σε ορισμένες γεωγραφικές περιοχές και χώρες όπου το οικονομικό και γεωστρατηγικό ενδιαφέρον είναι μεγάλο (James McBride, 2023). Μία εξ αυτών των περιοχών είναι η Αφρική, όπου η Κίνα συνδυάζοντας τόσο την σκληρή όσο και την ήπια ισχύ επιχειρεί να αυξήσει περαιτέρω την επιρροή της.
Για την Κίνα η Αφρική αποτελεί «πρόσφορο έδαφος» για παραγωγικές επενδύσεις, ανάπτυξη των εμπορικών δεσμών καθώς και εκμετάλλευση φυσικών πόρων. Η στρατηγική που έχει θέσει είναι μακροπρόθεσμη και επιχειρεί να διαφοροποιηθεί από ανάλογες προσπάθειες που έχουν κάνει Δυτικά κράτη για αυτόν τον λόγο προσπαθεί να συνδυάσει την σκληρή με την ήπια ισχύ έτσι ώστε να επιτύχει τους στόχους της (Calabrese, 2024). Η πρωτοβουλία του νέου Δρόμου του Μεταξιού παρέχει ακριβώς αυτήν δυνατότητα καθώς πέραν του προφανούς, δηλαδή των οικονομικών και επενδυτικών μέτρων που αναλαμβάνει η Κίνα σε αφρικανικά κράτη (Σκληρή Ισχύς), επιτρέπει την προώθηση του κινεζικού πολιτισμού και της γλώσσας (Yongliang Chen, 2026), ενισχύει την δημόσια διπλωματία και εντάσσει τα συμβαλλόμενα αφρικανικά κράτη σε μία προοπτική συλλογικής ανάπτυξης (Ήπια Ισχύς).
Η σκληρή ισχύς ενσαρκώνεται, στο νέο Δρόμο του Μεταξιού, μέσω της έμμεσης οικονομικής παρέμβασης και της άμεσης εξάρτησης που αποκτούν τα συμβαλλόμενα αφρικανικά κράτη (Jean-Marc F. Blanchard, 2017). Αναλυτικότερα, η συνδρομή της Κίνας στην δημιουργία υποδομών που θα αναβαθμίζουν τις εγχώριες και διακρατικές συγκοινωνίες, θα βελτιώνουν τους όρους εμπορικών συμπράξεων και θα επεκτείνουν τις προοπτικές αυτού του φιλόδοξου εγχειρήματος συνοδεύεται από την εκχώρηση δικαιωμάτων ελέγχου και διαχείρισης αυτών των έργων σε κινεζικούς παράγοντες. Συγκεκριμένα, η παροχή δανείων στα αφρικανικά κράτη για υλοποίηση των έργων, η διαίρεση του μετοχικού κεφαλαίου και κατά συνέπεια των προνομιών προς κινεζικές επενδυτικές εταιρείες καθώς και η επιλογή για την τοποθεσία, το είδος και τον τρόπο που θα γίνονται οι αναπτυξιακές επενδύσεις αποδεικνύουν ότι η Κίνα φιλοδοξεί να διατηρεί τον έλεγχο έτσι ώστε τα έργα να αναβαθμίζουν την εν λόγω περιοχή ή την χώρα γενικότερα αλλά κυρίως να εξυπηρετούν τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό για την θεμελίωση ενός κερδοφόρου και αποτελεσματικού εμπορικού διαδρόμου μέσω της Αφρικής. Επομένως, γίνεται φανερό ότι η Κίνα επιχειρεί επηρεάσει την πολιτική ορισμένων αφρικανικών κρατών μέσα από μία σειρά επενδύσεων στον τομέα των υποδομών υποσχόμενη πως τα έργα αυτά θα συμβάλλουν στην εθνική τους ανάπτυξη και βελτίωση της δημόσιας τους πολιτικής (Kluiver, 2024), οι οποίες όμως ως απώτερο σκοπό θα έχουν την εξυπηρέτηση της πρωτοβουλίας του Belt and Road.
Αντίστοιχα, και η ήπια ισχύς εκδηλώνεται με μέτρα τα οποία προωθούν τον κινεζικό πολιτισμό σε αφρικανικά κράτη και δημιουργούν την εικόνα ότι η άφιξη του κινεζικού στοιχείου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την άφιξη της ανάπτυξης, του εκσυγχρονισμού και της προοπτικής για ανάδειξη στο διεθνές πολιτικό και οικονομικό πεδίο χάρη στον νέο δρόμο του Μεταξιού (Woldearegay, 2025). Συγκεκριμένα η Κίνα επένδυσε σημαντικά σε εκπαιδευτικό και ερευνητικό επίπεδο εγκαθιδρύοντας ινστιτούτα και κέντρα επιμόρφωσης που προάγουν τον κινεζικό πολιτισμό και την γλώσσα, μελετούν τον αντίκτυπο που έχει η Κίνα στην διεθνή πολιτική, την θεμελίωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του διεθνούς δικαίου και προωθούν την ακαδημαϊκή σκέψη και συζήτηση και θέματα που άπτονται της δημόσιας πολιτικής και του ρόλου του κράτους στην εθνική ανάπτυξη (Mulvey, 2025). Γίνεται σαφές λοιπόν ότι η Κίνα επιχειρεί μέσω αυτών των μηχανισμών να «εξάγει» την αντίληψη για το πως πρέπει να είναι δομημένο το κράτος, πόσο κεντρικά σχεδιασμένο οφείλει να είναι, πόσο ευέλικτο απέναντι στις κοινωνικές αντιδράσεις αλλά και ποιο ρόλο χρειάζεται να διαδραματίζει στο διεθνές επίπεδο. Παράλληλα, στηρίζει την ανταλλαγή φοιτητών έτσι ώστε οι ακαδημαϊκές κοινότητες των αφρικανικών κρατών να έχουν την δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με όσα μελετούν και να τους δοθούν ευκαιρίες ανέλιξης και προοπτικές σταδιοδρομίας. Επιπλέον, στην προσπάθεια της να καλύψει ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο της ήπιας ισχύος, την προώθηση της δημόσιας πολιτικής, έχει προβεί σε χρηματοδοτήσεις κυβερνητικών υποδομών με ουσιαστική σημασία για την λειτουργία του κράτους επιχειρώντας να δείξει ότι δεν ενδιαφέρεται αποκλειστικά για την οικονομική ανάπτυξη αλλά να προάγει και την εύρυθμη λειτουργία του κρατικού μηχανισμού (Batsani-Ncube, 2025). Μία ανάλογη περίπτωση αποτελεί αυτή της Ζιμπάμπουε όπου η Κίνα συνέβαλε στην οικοδόμηση του νέου κοινοβουλίου. Συνεπώς, γίνεται σαφές χρησιμοποιούνται ποικίλοι τρόποι και μέσα έτσι ώστε να δημιουργηθεί έλξη από τις αξίες και προοπτικές που πρεσβεύει η Κίνα χωρίς να περιορίζεται μόνο στην ανάπτυξη μία εμπορικής οδού.
Όπως προαναφέρθηκε η Αφρική κατέχει σημαντική θέση στις στρατηγικές επιλογές της Κίνας αναφορικά με την διαμόρφωση της εξωτερικής της πολιτικής για αυτό και επιχειρεί να συνδυάσει σκληρή και ήπια ισχύ στοχεύοντας στην μέγιστη επιρροή που πρόκειται να χτίσει και τα κέρδη που αναμένει να αποκομίσει. Σπάνια και πολύτιμα μέταλλα, απαραίτητα για την κατασκευή αεροδιαστημικών μέσων, σύγχρονων ηλεκτρονικών συσκευών, επεξεργαστών και ιατρικών εργαλείων βρίσκονται σε μεγάλα κοιτάσματα διάσπαρτα στην Αφρικανική Ήπειρο και παρά το γεγονός ότι η Κίνα ήδη κατέχει και επεξεργάζεται πάνω από 50% αυτών των μετάλλων διεθνώς συνεχίζει να αναζητά τα μέγιστα από χώρες όπως η Μποτσουάνα, το Μάλι και η Τανζανία που διαθέτουν ορυχεία εξόρυξης αυτών των πολύτιμων πρώτων υλών (Nantulya, 2025). Η πρωτοβουλία του Belt and Road αποτελεί μία εξαιρετική ευκαιρία καθώς με την συνεχή κατασκευή υποδομών και μεταφορών στην Αφρική αλλά και των επενδυτικών εταιρειών που κατέφθασαν πλέον η εκμετάλλευση αυτών των υλών γίνεται πιο γρήγορα και πιο αποτελεσματικά και μάλιστα με την συνδρομή των ίδιων των αφρικανικών χωρών.
Επιπλέον, το όραμα του νέου Δρόμου του Μεταξιού για εμπορικές προοπτικές, οικονομική ανάπτυξη και απόκτηση τεχνογνωσίας έχει βρει αντίκρισμα στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό των αφρικανικών κρατών (Agenda 2063). Οι στόχοι για μία ευδοκιμούσα Αφρική, ανάπτυξη στην βάση της συνεργασίας των λαών με ειρήνη και ασφάλεια, καλή διακυβέρνηση, δημοκρατία και προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων καθώς και ανάδειξη της Αφρικής ως ενός ισχυρού και επιδραστικού δρώντα στο διεθνές επίπεδο συνοψίζουν το συνολικό εγχείρημα και απαιτούν εξωτερική συνδρομή και επένδυση, στοιχεία που η Κίνα είναι διατεθειμένη να δώσει στον βωμό της εξαργύρωσης αυτής της πολύτιμης βοήθειας που θα προσφέρει (Bhaso Ndzendze, 2019). Γίνεται κατανοητό ότι η εξωτερική πολιτική που σχεδίασε η Κίνα στην Αφρικανική Ήπειρο ήταν δομημένη με τέτοιον τρόπο που συμβάδιζε με την στοχοθεσία της Αφρικανικής Ένωσης ενώ παράλληλα επωφελούνταν τόσο σε διακρατικό όσο και σε διεθνές επίπεδο.
Το γεγονός αυτό αυξάνει τον ανταγωνισμό μεταξύ Κίνας και άλλων διεθνών δρώντων που φιλοδοξούν να ασκούν επιρροή στην Αφρικανική Ήπειρο όπως οι ΗΠΑ, για τις οποίες η πρωτοβουλία του Belt and Road αποτελεί μία ορατή απειλή για την εξωτερική πολιτικές που αυτές είχαν σχεδιάσει σε Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική (Neil Ketchley, 2025). Για τις ΗΠΑ το κινεζικό εγχείρημα σε συνδυασμό με την πολύχρονη παρουσία στην περιοχή εκτιμάται ως ένα τμήμα ενός ευρύτερου σχεδιασμού που στόχο έχει αφενός να περιορίσει τις ίδιες στις σχέσεις που έχουν αναπτύξει με αφρικανικά κράτη αφετέρου να χτίσει την αίσθηση ότι η Κίνα πρέπει είναι απαραίτητη όπου υπάρχει η προοπτική της ανάπτυξης έτσι ώστε οι ίδιοι οι αφρικανικοί λαοί να την επιλέγουν έναντι άλλων Δυτικών κρατών.
Σε ένα γενικό απολογισμό το εγχείρημα αυτό φαίνεται να πετυχαίνει παρά τις όποιες προσπάθειες των ΗΠΑ να περιορίσουν την ανάπτυξη και την αποτελεσματικότητα προωθώντας έτερους εμπορικούς διαδρόμους (Sacks, 2023) και μάλιστα η Κινεζική εμπλοκή στην Αφρικανική Ήπειρο έχει γίνει πιο αισθητή από ποτέ χάρη του νέου Δρόμου του Μεταξιού. Η Κίνα κατάφερε συνδυάζοντας ήπια και σκληρή ισχύ να επεκτείνει την επιρροή της στην Αφρική και να αποκτήσει στρατηγικά οφέλη. Νέες οικονομικές και εμπορικές συμφωνίες στην Λιβύη και την Κένυα, επενδυτικά σχέδια στον τομέα των υποδομών και των μεταφορών στην Αίγυπτο, συμμετοχή στην εξόρυξη πολύτιμων μετάλλων όπως το κοβάλτιο στον Κονγκό και το λίθιο στην Νιγηρία αποτελούν λίγα από τα επιτεύγματα που κατάφερε η Κίνα το πρώτο εξάμηνο του 2025 (Schoonover, China in Africa: May 2025, 2025). Ταυτόχρονα, η Κίνα δεσμεύτηκε στην απαλλαγή δασμών για 53 αφρικανικά κράτη ενθαρρύνοντας περαιτέρω το εμπόριο, συνέδραμε στον υγειονομικό τομέα με την κατασκευή μονάδων ιατρικής περίθαλψης όπως στην Λιβερία και απέστειλε ειδικές ιατρικές ομάδες σε Μποτσουάνα, Σιέρα Λεόνε και Μοζαμβίκη για να καλυφθούν οι ανάγκες στα εθνικά συστήματα υγείας (Schoonover, China in Africa: June 2025, 2025). Συνεπώς, γίνεται σαφές ότι η Κίνα εξάγει την φήμη του συνδρομητή και υποστηρικτή στην ανάπτυξη και την πρόοδο της Αφρικανικής Ηπείρου (ήπια ισχύς) και ταυτόχρονα λαμβάνει άμεσα οικονομικά μέτρα και πρωτοβουλίες συνδιαμορφώνοντας τις πολιτικές των κρατών στους ανάλογους τομείς (σκληρή ισχύς) αποβλέποντας η ίδια αφενός σε άμεσα υλικά οφέλη αφετέρου δε αποσκοπεί στην απόκτηση νέων στρατηγικών εταίρων στην περιοχή μακροπρόθεσμα.
Βιβλιογραφία
Batsani-Ncube, I. (2025, January 15). China’s ‘subtle ingratiation’ in the Global South: evidence from Zimbabwe. Third World Quarterly, 47(7), σσ. 1290-1308. doi:https://doi.org/10.1080/01436597.2025.2456831
Bhaso Ndzendze, D. M. (2019, March). China’s belt and road initiative: linkages with the African Union’s Agenda 2063 in historical perspective. Transnational Corporations Review, 11(1), σσ. 38-49. doi:https://doi.org/10.1016/j.resglo.2024.100215
Calabrese, L. (2024, September 30). Why China is seeking greater presence in Africa – the strategy behind its financial deals. London, United Kingdom. Ανάκτηση από https://odi.org/en/insights/why-china-is-seeking-greater-presence-in-africa-the-strategy-behind-its-financial-deals/
James McBride, N. B. (2023, February 2). China’s Massive Belt and Road Initiative. New York, United States Of America. Ανάκτηση από https://www.cfr.org/backgrounders/chinas-massive-belt-and-road-initiative
Jean-Marc F. Blanchard, C. F. (2017, April 18). The Geopolitics of China’s Maritime Silk Road Initiative. Geopolitics, 22(2), σσ. 223-245. doi:https://doi.org/10.1080/14650045.2017.1291503
Kluiver, J. d. (2024, July 24). Africa has much to gain from a more contained BRI. Pretoria, South Africa. Ανάκτηση από https://issafrica.org/iss-today/africa-has-much-to-gain-from-a-more-contained-bri
Mulvey, B. (2025, January 29). Tertiary education in China’s engagement with Africa: building epistemic communities? Globalisation, Societies and Education, σσ. 1-14. doi:https://doi.org/10.1080/14767724.2025.2537924
Nantulya, P. (2025, December 9). China’s Critical Minerals Strategy in Africa. Washington DC, District of Columbia, United Sates of America. Ανάκτηση από https://africacenter.org/spotlight/china-africa-critical-minerals/
Neil Ketchley, M. S. (2025, October 2). The Chinese are coming! US think tanks and the Belt and Road Initiative in the Middle East and North Africa. Review of inteRnational Political economy, 33(1), σσ. 318-348. doi:https://doi.org/10.1080/09692290.2025.2564680
Sacks, D. (2023, September 14). Will the U.S. Plan to Counter China’s Belt and Road Initiative Work? New York , United States of America: Council on Foreign Relations. Ανάκτηση από https://www.cfr.org/articles/will-us-plan-counter-chinas-belt-and-road-initiative-work
Schoonover, N. (2025, August 19). China in Africa: June 2025. New York, United States of America. Ανάκτηση από https://www.cfr.org/articles/china-africa-june-2025
Schoonover, N. (2025, Augast 19). China in Africa: May 2025. New York, United States of America. Ανάκτηση από https://www.cfr.org/articles/china-africa-may-2025
Tammy (Zhe) Chen, W. (. (2025, October 30). Understanding the Belt & Road Initiative and its impact in China. London, United Kingdom: Global Legal Group. Ανάκτηση από https://www.cdr-news.com/cdr-essential-intelligence/belt-and-road-initiative/china/
Woldearegay, T. (2025, November 13). China’s image in Africa: economic engagement and the challenge of social acceptance. African Identities, σσ. 1-24. doi:https://doi.org/10.1080/14725843.2026.2666598
Yongliang Chen, F. A. (2026, September). Civilizational mutual learning and cultural diplomacy: Chinese perceptions of China-African exchanges under the belt and road initiative. (R. Maconachie, Επιμ.) World Development Perspectives, 43. doi:https://doi.org/10.1016/j.wdp.2026.100803
