Οι παράνομοι Ισραηλινοί οικισμοί στη Δυτική Όχθη

Γράφει ο Πέτρος Δεβρίκης, Αναλυτής ΚΕΔΙΣΑ

Στις 8 Σεπτεμβρίου 2026, δώδεκα χώρες ανακοίνωσαν εμπάργκο στα προϊόντα που παράγονται στους παράνομους ισραηλινούς οικισμούς στη Δυτική Όχθη. Πρωταρχικό ρόλο σε αυτή τη στάση διαμόρφωσαν το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και ο Καναδάς, με τον Βρετανό Υπουργό Εξωτερικών Εντ Μίλιμπαντ να κατηγορεί το Τελ Αβίβ για «εθνοκάθαρση» και την παρεμπόδιση της εφαρμογής της λύσης των δύο κρατών. Αν και το ζήτημα της νομιμότητας των οικισμών υπάρχει εδώ και δεκαετίες, μέχρι στιγμής δεν υπήρξε οργανωμένη αντίδραση από τη διεθνή κοινότητα πέρα από ρητορικές καταδίκες.

Η ίδρυση ισραηλινών οικισμών στη Δυτική Όχθη χρονολογείται από τα τέλη της δεκαετίας του 1960. Με τη λήξη του «πολέμου των έξι ημερών» τον Ιούνιο του 1967, το Ισραήλ είχε προκαλέσει τεράστια πλήγματα στα γειτονικά αραβικά κράτη. Η ισραηλινή επίθεση στις 5 Ιουνίου, η οποία σήμανε και την έναρξη του πολέμου, είχε ως αποτέλεσμα την καταστροφή πάνω από το 90% της πολεμικής αεροπορίας της Αιγύπτου και ενός μεγάλου μέρους του συριακού στόλου. Σε απάντηση, η Ιορδανία πολιόρκησε τα δυτικά Ιεροσόλυμα, με το Τελ Αβίβ να καταλαμβάνει εν τέλει την Παλιά Πόλη και ολόκληρη τη Δυτική Όχθη, και η Συρία βομβάρδισε τα βόρεια χωριά, κίνηση που οδήγησε σε νέα ισραηλινή αντεπίθεση και στην κατάληψη των Υψιπέδων του Γκολάν. Παράλληλα, το Ισραήλ κατέλαβε τη Λωρίδα της Γάζας και τη Χερσόνησο του Σινά από την Αίγυπτο, ωστόσο υπέστη σημαντικά πλήγματα κατά τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ το 1973 και παραχώρησε τον έλεγχό της τελευταίας στην Αίγυπτο μετά τις Συμφωνίες του Καμπ Ντέιβιντ το 1978 και την σύναψη διπλωματικών σχέσεων με το Κάιρο. Απεναντίας, τα ζητήματα κυριότητας της Γάζας, της Δυτικής Όχθης και των Υψιπέδων του Γκολάν δεν έχουν ακόμα επιλυθεί.

Στα επόμενα δέκα χρόνια, ιδρύθηκαν ισραηλινοί οικισμοί σε όλες τις αμφισβητούμενες περιοχές. Οι επόμενες κυβερνήσεις υποστήριξαν την οικοδόμησή τους υπό το πρόσχημα της εθνικής ασφάλειας, ενώ με το σχέδιο Σαρόν το 1977 βασικοί στόχοι των οικισμών τέθηκαν η περικύκλωση και απομόνωση των Παλαιστινίων της Δυτικής Όχθης από τους Άραβες στο βόρειο Ισραήλ και η θωράκιση των ορέων της Γαλιλαίας. Ενδεικτικό τεκμήριο της διεκδικητικής πολιτικής τους ήταν η προσάρτηση των ανατολικών Ιεροσολύμων το 1980 και των Υψιπέδων του Γκολάν ένα έτος αργότερα, γεγονότα που προκάλεσαν διεθνή κατακραυγή. Η κατοχή της πατρικής γης των Παλαιστινίων τους οδήγησε στην πρώτη Ιντιφάντα το 1987 και την μονομερή ανακήρυξη ανεξάρτητου Παλαιστινιακού κράτους με πρωτεύουσα τα ανατολικά Ιεροσόλυμα. Με την εκλογή του Γιτζάκ Ράμπιν το 1992, ανεστάλη για πρώτη φορά η ίδρυση οικισμών, ενώ ένα έτος αργότερα, το 1993, τερματίστηκε η Ιντιφάντα, καθώς υπεγράφησαν οι Συμφωνίες του Όσλο με τις οποίες δημιουργήθηκε η Παλαιστινιακή Αρχή. Επιπλέον, η Δυτική Όχθη χωρίστηκε σε τρεις ζώνες ασφαλείας: την Περιοχή Α (σχεδόν το 18% της συνολικής έκτασης), η οποία ελέγχεται πλήρως από τη Ραμάλα, την Περιοχή Β υπό κοινό παλαιστινιακό-ισραηλινό έλεγχο (21% της επικράτειας) και την Περιοχή Γ, ελεγχόμενη εξ’ ολοκλήρου από το Τελ Αβίβ (61% της έκτασης).

Ωστόσο, η κατάσταση στη Δυτική Όχθη παρέμεινε προβληματική, καθώς η δολοφονία του Ράμπιν και η ακόλουθη εκλογή του σκληροπυρηνικού Μπέντζαμιν Νετανιάχου το 1996 επανάφεραν τους οικισμούς στο προσκήνιο της εξωτερικής πολιτικής. Ως επακόλουθο της νέας επιθετικής προσέγγισης, οι παλαιστινιακές οργανώσεις εξεγέρθηκαν και πάλι το 2000, με τη δεύτερη Ιντιφάντα να ολοκληρώνεται το 2005, το Ισραήλ να αποχωρεί από τη Γάζα και να κατασκευάστηκε το Τείχος της Δυτικής Όχθης. Τα επόμενα χρόνια, οι διαδοχικές κυβερνήσεις Νετανιάχου νομιμοποίησαν υπάρχοντες οικισμούς εποίκων, ιδρύθηκαν νέα σημεία από εποικιστικές οργανώσεις, ενώ οι Παλαιστίνιοι συνέχιζαν να ζουν υπό αντίξοες συνθήκες λόγω των συνεχών εμποδίων στις μετακινήσεις τους από στρατιωτικούς ελέγχους, της κατασκευής δρόμων αποκλειστικά για τους Ισραηλινούς εποίκους και των κυβερνητικών περιορισμών στην ανθρωπιστική βοήθεια. Σύμφωνα με την ανθρωπιστική οργάνωση B’Tselem, πάνω από 620.000 κατοικούσαν σε οικισμούς το 2017, ενώ κατά την οργάνωση Peace Now, έχουν αναγνωριστεί από την κυβέρνηση 146 οικισμοί.

Η ισραηλινή κοινή γνώμη είναι διχασμένη ως προς την αντιμετώπιση των οικισμών στη Δυτική Όχθη. Αφενός, η τρέχουσα κυβέρνηση, οι υποστηρικτές της εγχώριας δεξιάς παράταξης και ιδίως οι θρησκευόμενοι Ισραηλινοί υποστηρίζουν ότι οι οικισμοί συμβάλλουν στη θωράκιση της εθνικής ασφάλειας. Αφετέρου, ορισμένοι κοσμικοί Ισραηλινοί με αριστερές ή κεντρώες αντιλήψεις εναντιώνονται στην ύπαρξή τους, θεωρώντας ότι απειλείται η ειρήνη και η ασφάλεια του Ισραήλ Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Pew Research Center το 2024, το 40% υποστήριζε τους οικισμούς, ενώ το 35% αντιτασσόταν επειδή εκτιμούσε ότι απειλούν την εθνική ασφάλεια. Ωστόσο, αμφότερες οι πλευρές δεν έχουν αποδώσει ιδιαίτερη έμφαση στη δραματική έκταση της βίας των Ισραηλινών εποίκων απέναντι στους ντόπιους Άραβες. Πράγματι, τα στοιχεία του Γραφείου του ΟΗΕ για τον Συντονισμό της Ανθρωπιστικής Βοήθειας (OCHA) είναι αποκαλυπτικά: μεταξύ Φεβρουαρίου 2020 και Μαΐου 2026, σκοτώθηκαν στη Δυτική Όχθη 1.553 Παλαιστίνιοι και τραυματίστηκαν 50.388 από επιθέσεις Ισραηλινών εποίκων. Στον αντίποδα, το OCHA κατέγραψε 42 θανάτους Ισραηλινών και τραυματισμούς άλλων 516.

Σε αυτό το σημείο, αξίζει αναφορά στις διεθνείς αντιδράσεις στο οικιστικό ζήτημα. Η κυρίαρχη στάση της παγκόσμιας κοινότητας είναι ότι οι οικισμοί είναι παράνομοι σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και παρεμποδίζουν την προτεινόμενη λύση των δύο κρατών. Αυτή η θέση έχει υποστηριχθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Διεθνές Δικαστήριο και τον Ερυθρό Σταυρό, ενώ σε μια ιστορική ψήφο το 2016, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ πέρασε ψήφισμα που εξέθετε την ανομία των οικισμών με 14 ψήφους υπέρ και την αποχή των ΗΠΑ. Ωστόσο, η στενή υποστήριξη ορισμένων κυβερνήσεων παρέχει στο Ισραήλ τις διπλωματικές δικλίδες ασφαλείας να συνεχίσει τις δράσεις του στη Δυτική Όχθη. Ενδεικτική είναι η διαρκής στρατιωτική στήριξη της Ουάσιγκτον, η οποία δαπάνησε συνολικά 330 δις δολάρια σε ξένη βοήθεια στο Τελ Αβίβ από το 1948 μέχρι το 2024 και σύμφωνα με το διμερές μνημόνιο του 2016, δίνει κάθε χρόνο 3,8 δις δολάρια σε διάφορα στρατιωτικά εγχειρήματα. Κατά τις θητείες του Ντόναλντ Τραμπ, ανετράπη η πολιτική καταδίκης των οικιστικών επεκτάσεων, αναγνωρίστηκε η κατοχή των ανατολικών Ιεροσολύμων και των Υψιπέδων του Γκολάν και παρουσιάστηκε σχέδιο ειρήνης το 2020 που αναγνώριζε την ισραηλινή κυριότητα σε αρκετούς οικισμούς. Ομοίως, παρά την πιο ισορροπημένη στάση των Βρυξελλών απέναντι στις εποικιστικές δραστηριότητες, οι υπουργοί εξωτερικών της Ένωσης απέτυχαν να αναστείλουν την εμπορική συνεργασία με το Ισραήλ λόγω της άρνησης φιλοϊσραηλινών κυβερνήσεων, μεταξύ των οποίων η Γερμανία και η Ιταλία. Η Ελλάδα εντάσσεται επίσης στην κατηγορία των τελευταίων κρατών, καθώς έχει αναβαθμίσει τις στρατηγικές σχέσεις με το Τελ Αβίβ από το 2010 και μετά λόγω της κοινής στάσης απέναντι στον τουρκικό αναθεωρητισμό.

Από τα παραπάνω αποδεικνύεται πως η ισραηλινή θέση στη Δυτική Όχθη ενισχύεται από τη στιβαρή υποστήριξη των συμμάχων του και από την αδυναμία της διεθνούς κοινότητας να αναδείξει τις διαχρονικές ευθύνες του. Είναι σαφές ότι μια ιεραρχημένη στάση απέναντι στους παράνομους οικισμούς θα έπρεπε να συμπεριλάβει δραστικά εμπορικά και οικονομικά αντίμετρα στο Τελ Αβίβ χωρίς να αντιμετωπίζει το πρόβλημα ως αποκλειστικό απότοκο των εποικιστικών οργανώσεων ή της τρέχουσας κυβέρνησης. Ειδικότερα στην περίπτωση της Ευρώπης, είναι απαραίτητη η πλήρης απαγόρευση του εμπορίου με επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε οικισμούς προκειμένου να διατηρήσει τη συμμετοχή της ως έμπιστος παράγοντας στις διακρατικές διπλωματικές διαδικασίες.