Η εμφύλια διαμάχη στην Υεμένη και οι επιπτώσεις της για την Ελλάδα

Γράφει ο Πέτρος Δεβρίκης, Αναλυτής ΚΕΔΙΣΑ

Αν και λιγότερο γνωστή σε σχέση με άλλα αραβικά κράτη, η Υεμένη αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες χώρες στην Αραβική Χερσόνησο και βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση εδώ και δώδεκα χρόνια. Μάλιστα, η σύγκρουση μεταξύ της κυβέρνησης που υποστηρίζεται από τη Σαουδική Αραβία και του υποστηριζόμενου από το Ιράν θρησκευτικού κινήματος των Χούθι επηρεάζει άμεσα και την Ελλάδα, αφενός λόγω της στρατιωτικής αποστολής στο Ριάντ και αφετέρου για τους κινδύνους που συνεπάγεται για την εγχώρια ναυτιλιακή βιομηχανία. Πρόσφατα, η Ελληνική Δύναμη στη Σαουδική Αραβία (ΕΛΔΥΣΑ) κατέρριψε δύο βαλλιστικούς πυραύλους και ένα μη επανδρωμένο αερόχημα (UAV) στη νότια περιοχή Γιανμπού.

Προτού αναλυθούν οι πιθανές επιπτώσεις για την Αθήνα, είναι σημαντικό να ερευνηθούν οι εξελίξεις που οδήγησαν στην τρέχουσα κατάσταση. Μεταξύ 2010 και 2011, ξέσπασαν εξεγέρσεις σε διάφορα αραβικά κράτη με στόχο την ανατροπή των αυταρχικών τους καθεστώτων, ένα συλλογικό φαινόμενο που έμεινε γνωστό ως Αραβική Άνοιξη. Η Υεμένη δεν υπήρξε εξαίρεση, καθώς μετά από εκτεταμένες ταραχές και την παρέμβαση του Ριάντ παραιτήθηκε το 2012 ο πρόεδρος Αλί Αμπταλλά Σαλέχ. Ωστόσο, αυτό που καθιστά διαφορετική την περίπτωση της Σαναά από άλλες εξεγέρσεις είναι η εκ των προτέρων ύπαρξη ενός οργανωμένου ριζοσπαστικού κινήματος, έτοιμου να εκμεταλλευτεί τις κοινωνικές ανισότητες. Χαρακτηριστικά στοιχεία της δύναμης των Χούθι, ή αλλιώς Ανσάρ Αλλάχ (Υποστηρικτές του Αλλάχ), ήταν οι έξι απόπειρες για την κατάληψη της βόρειας περιοχής της Σάαντα και η καταστροφική επέμβαση της Σαουδικής Αραβίας το 2009, η οποία απέτυχε να προκαλέσει πλήγματα στη σιιτική οργάνωση.

Μετά την παραίτηση του Σαλέχ, ανέλαβε τη θέση του προέδρου ο πρώην αντιπρόεδρος Αμπντ αλ-Ραμπ Μανσούρ αλ-Χαντί. Το 2013 διεξήχθη υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών το Συνέδριο Εθνικού Διαλόγου για το μέλλον της χώρας με τη συμμετοχή 565 αντιπροσώπων από όλα τα κοινωνικά στρώματα. Παρά την πρωτοπορία του εγχειρήματος, δε βρέθηκε ουσιαστική λύση στο ζήτημα της διακυβέρνησης. Το καλοκαίρι του 2014, οι Χούθι ξεκίνησαν από τη Σάαντα και προέλασαν ως την πρωτεύουσα Σαναά, καταλαμβάνοντας την τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους και ενισχύοντας τον ρόλο τους στις κυβερνητικές πολιτικές. Έναν μήνα αργότερα, κατέλαβαν το στρατηγικής σημασίας λιμάνι της Χοντάιντα, εδραιώνοντας την κυριαρχία τους στα βορειοδυτικά της χώρας. Οι εξελίξεις αυτές σήμαναν την έναρξη του εμφυλίου πολέμου.

Τον Φεβρουάριο του 2015, οι «Υποστηρικτές του Αλλάχ» δημιούργησαν ένα νέο όργανο διακυβέρνησης, την Ανώτατη Επαναστατική Επιτροπή, και έθεσαν τον Χαντί σε φυγή προς το λιμάνι του Άντεν. Ως απάντηση, η Σαουδική Αραβία ξεκίνησε μια εκτεταμένη στρατιωτική επέμβαση για την υποστήριξη της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης, σφυροκοπώντας ανελέητα τη βορειοδυτική Υεμένη και αναχαιτίζοντας την προέλαση των Χούθι στο νότο. Ο κύριος λόγος της κίνησης του Ριάντ ήταν ο φόβος του βασιλείου για την ιρανική επιρροή στη σιιτική οργάνωση, παρότι μέχρι τότε το Ιράν δεν είχε τον πλήρη έλεγχο στις κινήσεις της. Ωστόσο, η Τεχεράνη προμήθευσε βαλλιστικούς πυραύλους, μη επανδρωμένα αεροχήματα (drones) και άλλα πολεμοφόδια στο επαναστατικό κίνημα μέσω της Χοντάιντα, ενώ έδωσε έμφαση στη θρησκευτική διάσταση της σύγκρουσης, καθώς οι Χούθι ασπάζονται τη σιιτική σέχτα του Ζαϊντισμού, ενώ οι κυβερνητικές δυνάμεις είναι κατά πλειοψηφία Σουνίτες.

Τα επόμενα χρόνια, η επέμβαση της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στην Υεμένη δεν απέφερε ιδιαίτερες επιτυχίες. Η μάχη για την κατάληψη της Χοντάιντα το 2018 έληξε με την αποχώρηση των ξένων δυνάμεων από την πόλη, ενώ έκτοτε παρατηρήθηκαν στρατηγικές αποκλίσεις μεταξύ Ριάντ και Αμπού Ντάμπι. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η κατάσταση στη νότια Υεμένη, όπου τα Εμιράτα υποστήριξαν το Νότιο Μεταβατικό Συμβούλιο (STC), ενώ οι Σαουδάραβες το ισλαμιστικό κόμμα Αλ Ισλάχ. Δεύτερον, η δολοφονία του αντιφρονούντα δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι το 2018 ώθησε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες να επιβάλλουν εμπάργκο οπλικών συστημάτων στο Ριάντ. Την ίδια περίοδο, οι Χούθι επέκτειναν τις επιθέσεις τους στη Σαουδική Αραβία, στοχεύοντας αεροδρόμια, αγωγούς πετρελαίου και άλλες υποδομές, επιθέσεις που ενώ δεν προκάλεσαν μεγάλες ζημιές, δημιούργησαν όμως αμφιβολίες για την ασφάλεια του βασιλείου. Τέλος, η εκεχειρία το 2022 και η διαμεσολάβηση της Κίνας για την αποκατάσταση των διμερών σχέσεων Ιράν και Σαουδικής Αραβίας επέφεραν την αποκλιμάκωση του πολέμου χωρίς οριστική λύση στο ζήτημα διακυβέρνησης.

Ο πόλεμος στη Γάζα το 2023 περιέπλεξε την υπάρχουσα ισορροπία δυνάμεων. Οι Χούθι αποφάσισαν να υποστηρίξουν τη Χαμάς και έκλεισαν τα στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ για πλοία Δυτικών συμφερόντων. Από τους κύριους πληγέντες ήταν η ελληνική πλευρά, καθώς δεκάδες πλοία δέχτηκαν επιθέσεις με πυραύλους και drones, ενώ δύο από αυτά βυθίστηκαν. Το πρώτο ελληνόκτητο πλοίο που χτυπήθηκε από την οργάνωση ήταν το φορτηγό «Ζωγραφιά» στις 16 Ιανουαρίου 2024, το οποίο ξεκίνησε από το Βιετνάμ με προορισμό το Ισραήλ. Στις 6 Ιουλίου 2025, το εμπορικό πλοίο «Magic Seas» βυθίστηκε ενώ έπλεε ανοιχτά της Χοντάιντα, και τρεις μέρες μετά, βυθίστηκε το «Eternity C». Από την τελευταία επίθεση, προέκυψε και ο θάνατος τεσσάρων ναυτικών. Για την προστασία των ναυτιλιακών της συμφερόντων, η Ελλάδα άσκησε ηγετικό ρόλο στην ευρωπαϊκή ναυτική επιχείρηση «Ασπίδες», με την αποστολή της φρεγάτας Ύδρα, την εγκατάσταση του αρχηγείου στη Λάρισα και την εκκίνηση της προσπάθειας το Φεβρουάριο του 2024. Η επιχείρηση αποσκοπεί αποκλειστικά στην υπεράσπιση εμπορικών πλοίων και δεν έχει επιτεθεί σε έδαφος της Σαναά, σε αντίθεση με την αμερικανική επιχείρηση «Φύλακας της Ευημερίας» (Operation Prosperity Guardian).

Ωστόσο, οι πρόσφατες εξελίξεις δείχνουν ότι η αντιπαράθεση Χούθι-Σαουδικής Αραβίας δεν έχει τελειώσει. Στις 13 Ιουλίου, κυβερνητικές δυνάμεις χτύπησαν το αεροδρόμιο της Σανάα. Η Ανσάρ Αλλάχ κατηγόρησε ευθέως το Ριάντ για τους βομβαρδισμούς και απάντησε με πυραυλικές επιθέσεις στο αεροδρόμιο της Άμπχα. Στις 20 Ιουλίου, ανακοίνωσε εμπάργκο στα λιμάνια του βασιλείου και πλέον υπάρχει έντονα το ενδεχόμενο να κλείσουν τα στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ κατ’ εντολή του Ιράν. Τα ελληνικά συστήματα Patriot στη Σαουδική Αραβία, τα οποία βρίσκονται εκεί από το 2021, έχουν καταρρίψει ήδη πυραύλους από την Υεμένη, ενώ συμμετείχαν και στην αναχαίτιση ιρανικών πυραύλων τον περασμένο Μάρτιο. Αναμένεται, επομένως, να διαδραματίσουν κομβικό ρόλο και στην άμυνα από μελλοντικές επιθέσεις των Χούθι.

Εν κατακλείδι, συνίσταται ιδιαίτερη προσοχή για την ελληνική πλευρά ως προς την έκβαση του πολέμου στην Υεμένη. Ασφαλώς, η έκρυθμη ισορροπία μεταξύ Ιράν και Ισραήλ απαιτεί πρωτίστως την προστασία της Κύπρου, η οποία βρίσκεται στο μαλακό υπογάστριο της Ανατολικής Μεσογείου. Ωστόσο, οι επιδεινωμένες ανθρωπιστικές συνθήκες στη Σαναά και ο διαφαινόμενος κίνδυνος για την ελληνική ναυτιλία απαιτεί άμεσα συντονισμό με τους ευρωπαϊκούς και περιφερειακούς εταίρους για την αποκλιμάκωση των εντάσεων στην Ερυθρά Θάλασσα.

Πηγές

https://www.aljazeera.com/news/2015/1/22/yemens-president-and-houthis-reach-agreement

https://www.aljazeera.com/news/2015/2/6/yemens-houthis-form-own-government-in-sanaa

https://www.al-monitor.com/originals/2026/07/yemens-houthis-accuse-saudi-arabia-striking-sanaa-airport-what-know

https://arabcenterdc.org/resource/a-decade-after-the-saudi-military-intervention-in-yemen-an-assessment/

https://www.cna.gr/greece/elliniki-patriot-sti-saoudiki-aravia-pia-ine-eldysa/

https://www.counterpunch.org/2026/01/23/yemen-the-human-costs-of-imperial-ambition/

https://www.dw.com/el/%CE%B5%CE%B5-%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%87%CE%B5%CE%AF%CF%81%CE%B7%CF%83%CE%B7-%CE%B1%CF%83%CF%80%CE%B9%CE%B4%CE%B5%CF%83-%CF%85%CF%80%CF%8C-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B4%CE%B9%CE%BF%CE%AF%CE%BA%CE%B7%CF%83%CE%B7/a-68297514

https://english.masirahtv.net/post/56787/Saudi-Strike-on-Sana-a-Airport-Ends-De-escalation,-Yemen-Warns-of-Comprehensive-Response

https://www.in.gr/2023/03/11/world/symfonia-iran-kai-saoudikis-aravias-kina-diekdikei-rolo-rythmisti-kai-eirinopoiou/

https://www.kathimerini.gr/politics/amyna/564367450/saoydiki-aravia-deyteri-emploki-se-liges-ores-gia-toys-ellinikoys-patriot-katerripsan-kai-drone-apo-tin-yemeni/

https://kedisa.gr/wp-content/uploads/2026/07/Ergasia_No_136_Koukakis.pdf