Γράφει ο Ευστάθιος Γκίκας, Δόκιμος Αναλυτής ΚΕΔΙΣΑ
Το 1917, ο Ισπανός ποιητής Antonio Machado έγραψε ένα σύντομο ποίημα για την πολιτική κατάσταση της χώρας του, στο οποίο αναφέρθηκε σε δύο Ισπανίες. Εν τέλει, το ποίημα θα αποδεικνυόταν προφητικό, καθώς ούτε είκοσι χρόνια αργότερα, η Ισπανία θα βρισκόταν σε έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο, με την Αριστερά απέναντι στη Δεξιά. Μπορεί σήμερα να μη μιλάμε για τέτοιου είδους σύγκρουση, ωστόσο η πολιτική σκηνή της Ισπανίας παραμένει διχασμένη, κυρίως πάνω σ’ αυτή τη διαχωριστική γραμμή. Οι εκλογές στα τέλη Νοεμβρίου αποτυπώνουν ακριβώς αυτή την κατάσταση.
Η άνοδος του Πέδρο Σάντσεθ στην εξουσία της Ισπανίας μοιάζει με σειρά πολιτικού θρίλερ. Η ιστορία αρχίζει με την ξαφνική ανάδειξή του στην ηγεσία του Σοσιαλιστικού Κόμματος (PSOE) το 2014, μόλις έναν χρόνο μετά την εκλογή του ως βουλευτή. Εκείνη την περίοδο, το κόμμα περνούσε τη χειρότερη φάση της σύγχρονης ιστορίας του, παλεύοντας με νύχια και με δόντια να παραμείνει το μεγαλύτερο κόμμα της Αριστεράς. Η νεοσύστατη αριστερή συμμαχία Podemos έφερνε το PSOE κοντά στη μοίρα του ΠΑΣΟΚ. Έπειτα από συνεχόμενα αρνητικά αποτελέσματα σε τοπικές και εθνικές εκλογές το 2015 και το 2016, στις οποίες, ωστόσο, το κόμμα κατάφερε να παραμείνει στη δεύτερη θέση, οι εσωκομματικοί αντίπαλοι του Σάντσεθ, από την κεντρώα πτέρυγα, κατάφεραν να τον απομακρύνουν από την ηγεσία, ξεκινώντας έναν κομματικό εμφύλιο. Ο Σάντσεθ πάλεψε και, εν τέλει, ανέκτησε την προεδρία στο τέλος της χρονιάς. Μετά την επικράτησή του απέναντι στην εσωτερική αντιπολίτευση, κατάφερε, δύο χρόνια αργότερα, κάτι πρωτόγνωρο: ανέτρεψε τη μειοψηφική κυβέρνηση του Λαϊκού Κόμματος με ψήφους αριστερών και αυτονομιστικών κομμάτων. Το 2019 πόνταρε στις καλές δημοσκοπήσεις και προκήρυξε εκλογές. Δεν εξασφάλισε απόλυτη πλειοψηφία, αλλά η εκλογική αναμέτρηση ήταν νίκη, όχι μόνο επειδή το κόμμα του αναδείχθηκε πρώτο, αλλά και επειδή μπορούσε να δημιουργήσει μια μεγάλη αριστερή κυβέρνηση. Ωστόσο, οι διαφωνίες μεταξύ των κομμάτων χάλασαν τα σχέδια, οδηγώντας σε νέες εκλογές. Τα κέρδη της Δεξιάς οδήγησαν τελικά σε συνεννόηση για τη δημιουργία της πρώτης κυβέρνησης συνασπισμού μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας, η οποία έμοιαζε με το Κόκκινο Λαϊκό Μέτωπο του Εμφυλίου. Σχεδόν τέσσερα χρόνια αργότερα, προκηρύχθηκαν ξανά πρόωρες εκλογές. Ο Σάντσεθ ρίσκαρε για άλλη μία φορά, προκειμένου να προλάβει την περαιτέρω πτώση της δημοτικότητάς του, που ήταν ήδη χαμηλή, ενώ οι περισσότεροι πίστευαν ότι θα έχανε. Πράγματι, ήρθε δεύτερος. Ωστόσο, τα κόμματα της δεξιάς συμμαχίας δεν τα πήγαν όσο καλά περίμεναν, συγκεντρώνοντας συνολικά παρόμοια ποσοστά με την Αριστερά. Χάρη, όμως, στα αυτονομιστικά κόμματα, ο Σάντσεθ διατηρήθηκε στην εξουσία.
Σ’ αυτά τα οκτώ χρόνια, ο Σάντσεθ προχώρησε σε πρωτοφανείς ενέργειες, ξεπερνώντας μεγάλα εμπόδια για να κρατήσει την εξουσία στα χέρια του. Η κυβέρνησή του ακολούθησε μια πιο αριστερή γραμμή από άλλες σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις. Αυτό οφείλεται εν μέρει στην ανάγκη υποστήριξης από κόμματα που βρίσκονται πιο αριστερά, στοιχείο που εξ ορισμού οδηγεί σε σοβαρές αντιπαραθέσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η μεταναστευτική του πολιτική, για την οποία έχει κατηγορηθεί ότι επιχειρεί αντικατάσταση πληθυσμού, ειδικά μετά την κρίση της Θέουτα. Παρά την προσπάθειά του να αποφύγει το ζήτημα, αυτό εξακολουθεί να απασχολεί έντονα τους Ισπανούς. Το ζήτημα της διαφθοράς πλήττει, επίσης σοβαρά την κυβέρνηση, καθώς κατά τη διακυβέρνησή του έχουν ξεσπάσει διαδοχικά σκάνδαλα που αφορούν συμμάχους του, αλλά και τον ίδιο. Αυτά, σε συνδυασμό με τον τρόπο με τον οποίο έχει διατηρηθεί στην εξουσία, διαμόρφωσαν σταδιακά την εικόνα ενός διεφθαρμένου πολιτικού. Παρά την οικονομική ανάκαμψη, ο πληθωρισμός έχει κλονίσει σοβαρά την αγοραστική δύναμη των πολιτών. Παράλληλα, η στεγαστική κρίση έχει προκαλέσει τεράστια ζημιά, με αποτέλεσμα να ξεσπάσουν μεγάλες διαμαρτυρίες υπέρ ριζοσπαστικών αλλαγών. Στον τομέα αυτό, η κυβέρνηση προσπάθησε να περάσει ένα νομοσχέδιο, το οποίο, μάλιστα επικρίθηκε από αρκετούς πολίτες, αλλά δεν κατάφερε να εξασφαλίσει τις θετικές ψήφους που χρειαζόταν για την εφαρμογή του. Έτσι, ο Σάντσεθ οδηγήθηκε στην απόφαση να ζητήσει εκλογές, με σκοπό να χρησιμοποιήσει το ζήτημα εις βάρος της αντιπολίτευσης, ποντάροντας πολιτικά σ’ αυτό. Το πρόσφατο σιδηροδρομικό δυστύχημα, όμως, θα λειτουργήσει εις βάρος του, καθώς διατυπώνονται κατηγορίες ότι η διαφθορά ευθύνεται για την καταστροφή. Η απόφασή του να χορηγήσει αμνηστία στους ηγέτες της καταλανικής κρίσης του 2017 έχει επίσης επικριθεί από αρκετούς Ισπανούς. Το μέλλον του Σάντσεθ φαίνεται δύσκολο, καθώς οι εκλογές μοιάζουν με δημοψήφισμα για τον ίδιο και, ακόμη περισσότερο, για το ιδεολογικό πλαίσιο που θα κινηθεί η χώρα, με επιπτώσεις για ολόκληρη την Ευρώπη.
Τα κόμματα και οι συμπληγάδες των εκλογών
Όσον αφορά το PSOE, το κυβερνών κόμμα του Σάντσεθ διατηρείται στην εξουσία χάρη στη συμμαχία του με τη ριζοσπαστική Αριστερά και τη στήριξη των αυτονομιστών. Δέχεται μεγάλη πίεση και φαίνεται ότι πλησιάζει το τέλος της διακυβέρνησής του. Προβλέπεται ότι μάλλον θα συνεχίσει να βρίσκεται στη δεύτερη θέση, με χαμηλά ποσοστά. Υπάρχει το ενδεχόμενο να ξεπεράσει τις δημοσκοπήσεις, αλλά, ακόμη κι αν αναδειχθεί πρώτο, είναι σχεδόν αδύνατο να σχηματίσει κυβέρνηση. Ο ίδιος ο Σάντσεθ προφανώς φιλοδοξεί να βρεθεί κοντά στην πρώτη θέση ή να την κατακτήσει, κάτι που μπορεί να συμβεί μόνο εάν το VOX αποσπάσει πολλές ψήφους από το Κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα (PP), ώστε ο ίδιος να συνεχίσει να επηρεάζει τα πολιτικά δεδομένα.
Από την άλλη, το PP, η μεγάλη κεντροδεξιά παράταξη, με αρχηγό τον Αλβέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο, επιδιώκει να επιστρέψει στην κυβέρνηση μετά την πτώση της το 2018. Θα προσπαθήσει να διατηρήσει την πρώτη θέση, με στόχο να σχηματίσει κυβέρνηση με το VOX. Ωστόσο, υπάρχουν εσωτερικές αναταράξεις σχετικά με μια τέτοια συνεργασία, οι οποίες δημιουργούν δυσπιστία και μπορεί να οδηγήσουν σε αστάθεια.
Το VOX, το εθνικιστικό κόμμα ιδρύθηκε πριν από δεκατρία χρόνια από πρώην μέλη του PP. Από το 2019 αποτελεί την τρίτη μεγαλύτερη πολιτική δύναμη στην Ισπανία. Παρά το αντισυστημικό μήνυμά του, βρίσκεται σε συμμαχία με το PP, με σκοπό να ανατρέψει την αριστερή κυβέρνηση. Ωστόσο, η σχέση αυτή βρίσκεται σε τεντωμένο σχοινί, καθώς υπάρχουν διαφορετικά συμφέροντα που προκαλούν συγκρούσεις, όπως συνέβη όταν το VOX διέκοψε τη συνεργασία με το PP σε τοπικές κυβερνήσεις στις οποίες συμμετείχε. Τα δύο κόμματα διεκδικούν ψηφοφόρους από την ίδια δεξαμενή, ενώ η άνοδος του VOX του προσφέρει ολοένα μεγαλύτερη επιρροή. Στοχεύει, για πρώτη φορά, σε ποσοστό κοντά στο 20%, έχοντας υψηλή απήχηση στη νεολαία.
Στην περίπτωση της Αριστερής Συμμαχίας δεν έχουμε ένα ενιαίο κόμμα, αλλά συμμαχίες αρκετών σχηματισμών. Σ’ αυτές τις εκλογές δεν θα υπάρξει μία ενιαία συμμαχία, όπως στο παρελθόν, αλλά δύο: το Podemos και το νέο «Ευρύ Μέτωπο», που διαχωρίζουν σημαντικά την αριστερή ψήφο. Ενδέχεται να συγκεντρώσουν μαζί τα μισά από τα ποσοστά του 2023, κάνοντας το έργο του Σάντσεθ αρκετά πιο δύσκολο.
Οι αυτονομιστές συνιστούν μια ομάδα κομμάτων που βρίσκονται κυρίως στην Καταλονία και στη Χώρα των Βάσκων, με διαφορετικά αιτήματα: είτε περαιτέρω αυτονομία, με προστασία της τοπικής κουλτούρας, είτε πλήρη ανεξαρτησία. Η μεγάλη πλειονότητα των κομματικών ομάδων κατατάσσεται στην Αριστερά και στην Άκρα Αριστερά, αλλά ορισμένα βρίσκονται στο Κέντρο, όπως το Junts του πρώην προέδρου της Καταλονίας, Κάρλες Πουτζδεμόν. Κατά τη διάρκεια της προεδρίας του, το 2017, ο Πουτζδεμόν διοργάνωσε δημοψήφισμα ανεξαρτησίας, το οποίο ήταν παράνομο, σύμφωνα με το ισπανικό Σύνταγμα. Μετά τη διεξαγωγή του, προσπάθησε να κηρύξει την ανεξαρτησία. Ακολούθησαν συλλήψεις μελών της κυβέρνησής του και η εξορία του ίδιου και άλλων στελεχών. Το 2024, η κυβέρνηση Σάντσεθ, προκειμένου να εξασφαλίσει τη στήριξη για τον σχηματισμό κυβέρνησης, χορήγησε αμνηστία. Δύο χρόνια αργότερα, το Junts καταψήφισε το νομοσχέδιο για το στεγαστικό, διαλύοντας την κυβερνητική συνεργασία. Οι αυτονομιστές έχουν στηρίξει και στο παρελθόν κυβερνήσεις μειοψηφίας. Ωστόσο, την τελευταία δεκαετία έχουν διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην πολιτική επιβίωση του Σάντσεθ, αλλά και στην αντιπαράθεση με το Λαϊκό Κόμμα, που κυβερνούσε κατά την καταλανική κρίση, ιδιαίτερα, δε με το VOX, το οποίο τάσσεται υπέρ μιας ενωμένης Ισπανίας.
Η αυλαία φαίνεται ότι πέφτει για έναν από τους μακροβιότερους πρωθυπουργούς στην Ευρώπη. Ωστόσο, τίποτα δεν έχει τελειώσει μέχρι να πραγματοποιηθούν οι εκλογές της Κυριακής 29 Νοεμβρίου. Ακόμη κι αν δεν σχηματίσει κυβέρνηση, στην περίπτωση που κατακτήσει την πρώτη θέση μπορεί να παραμείνει στο πολιτικό προσκήνιο και να περιμένει την κατάλληλη στιγμή για να διεκδικήσει ξανά την εξουσία. Αυτό το σενάριο, όμως θα εξαρτηθεί άμεσα από τα ποσοστά του PSOE στις προσεχείς εκλογές.
Πηγές
https://www.theideasletter.org/essay/sanchismos-last-stand/
https://www.opendemocracy.net/en/unexpected-rise-of-pedro-s-nchez/
https://www.bbc.com/news/world-europe-48012724
https://www.palatinate.org.uk/sanchezs-political-gamble-could-reshape-spain/
https://www.surinenglish.com/spain/inflation-rise-cent-20261009000500-nt.html
https://www.nytimes.com/2026/10/31/world/europe/spain-train-crash-politics.html
https://agendapublica.es/noticia/21675/cambio-ideologico-juventud-espanola-cara-al-29n

