Γράφει ο Δρ. Παναγιώτης Σφαέλος, Αντιπρόεδρος Δ.Σ. & Δ/ντης Ερευνών ΚΕΔΙΣΑ
Η Μέση Ανατολή φλέγεται για ακόμα μια φορά καθώς η συντονισμένη επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Η πρώτη πολεμική σύγκρουση ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2025 με τον πόλεμο των 12 ημερών με στόχο την καταστροφή του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Σήμερα όμως τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η συντονισμένη επίθεση ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν που ξεκίνησε τα ξημερώματα του Σαββάτου 28 Φεβρουαρίου 2026 ως κύριο στόχο έχει την ανατροπή του θεοκρατικού καθεστώτος του Ιράν και δευτερευόντως του πυρηνικού και βαλλιστικού του προγράμματος.
Το Ιράν κυβερνάται από το θεοκρατικό καθεστώς των μουλάδων από το 1979 που έγινε η Ιρανική Επανάσταση υπό τον Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, ο οποίος ανέτρεψε το φιλοδυτικό καθεστώς του Σάχη και κρατικοποίησε τις πετρελαιοπηγές. Το Ιράν μετατράπηκε σε θεοκρατικό κράτος και έγινε τροφοδότης και χρηματοδότης τρομοκρατικών οργανώσεων όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ που δημιούργησαν τεράστια προβλήματα στο Ισραήλ και την ευρύτερη περιοχή. Το 2015, ο Μπάρακ Ομπάμα είχε συνάψει μια πολυμερή συμφωνία με το Ιράν, η οποία προέβλεπε περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν με αντάλλαγμα την άρση οικονομικών κυρώσεων. Το 2018, ο Τραμπ απεσύρθη από αυτή τη συμφωνία επαναφέροντας τις οικονομικές κυρώσεις. Στη συνέχεια, το Ιράν ανέπτυξε πλήρως το πυρηνικό του πρόγραμμα και αύξησε τις απειλητικές του διαθέσεις προς το Ισραήλ και την Δύση. Συνεπώς, τώρα το Ιράν είναι πολύ πιο ισχυρό και οι ΗΠΑ θέλησαν να εξαλείψουν τις πυρηνικές προοπτικές του.
Η επίθεση των ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν μπορεί να θεωρηθεί ως συνέχεια του πολέμου του Ισραήλ κατά της Χαμάς στον απόηχο της τρομοκρατικής επίθεσης της τελευταίας κατά του Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023. Μετά την επίθεση και την εξόντωση του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν Αγιατολάχ Αλί Χαμενεί το Ιράν προέβη σε αντίποινα και χτύπησε με βαλλιστικούς πυραύλους και drones το Ισραήλ και τις Αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή. Εκατοντάδες πύραυλοι και αναβαθμισμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη εκτοξεύτηκαν σε χώρες όπως Μπαχρέιν, Ιράκ, Ιορδανία, Κουβέιτ, Κατάρ, Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ενώ ένα Ιρανικό drone έπληξε τις Βρετανικές βάσεις στην Κύπρο. Η Κύπρος βρίσκεται σε ιδιαίτερα κρίσιμη θέση λόγω των Βρετανικών στρατιωτικών βάσεων και του ρόλου τους στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Η αποστολή των δύο Ελληνικών φρεγατών στην Κύπρο αποτελεί σημαντική πρωτοβουλία που αυξάνει τη προστασία της Μεγαλονήσου και συνιστά μία Ευρωπαϊκή απάντηση με Ελληνική πρωτοβουλία.
Μετά την κλιμάκωση της σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ-Ισραήλ και Ιράν, ο πόλεμος πήρε και περιφερειακή διάσταση με εμπλοκή του Λιβάνου και της Χεζμπολάχ που εκτόξευσαν ρουκέτες εναντίον βόρειων ισραηλινών περιοχών. Σε αντίδραση, οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις έχουν διευρύνει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και στο Λίβανο, με αεροπορικές και χερσαίες επιθέσεις σε περιοχές όπου δραστηριοποιείται η Χεζμπολάχ. Οι ισραηλινές επιχειρήσεις έχουν προκαλέσει δεκάδες θανάτους και εκατοντάδες τραυματίες, ενώ πολλές χιλιάδες έχουν εκτοπιστεί εσωτερικά λόγω των βομβαρδισμών και των συγκρούσεων.
Η κατάσταση είναι πολύ ανησυχητική καθώς ο πόλεμος αυξάνει τον κίνδυνο ευρύτερης περιφερειακής ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή. Η στρατιωτική διάχυση της σύγκρουσης στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελεί μία από τις πλέον ανησυχητικές συνέπειες του πολέμου στο Ιράν. Η εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, καθώς και η στρατηγική του Ιράν να εκμεταλλεύεται μη κρατικούς δρώντες, όπως η Χεζμπολάχ, έχει δημιουργήσει μια ευρύτερη ζώνη στρατιωτικής έντασης που εκτείνεται από τον Περσικό Κόλπο έως τη Μεσόγειο.
Η κλιμάκωση των εχθροπραξιών θα έχει ευρύτερες γεωπολιτικές και γεωοικονομικές συνέπειες. Ιδιαίτερα στο ενεργειακό πεδίο, η σύγκρουση στο Ιράν έχει ήδη προκαλέσει αύξηση των τιμών ενέργειας, διαταραχές στις εξαγωγές και αναθεώρηση στρατηγικών ασφαλείας από τις χώρες της περιοχής. Το Ιράν έχει επίσης κλείσει προσωρινά τα Στενά του Ορμούζ σε μια κίνηση που δείχνει την εμβέλεια και διάρκεια της στρατιωτικής του στρατηγικής. Αυτό θα δημιουργήσει μεγάλη οικονομική κρίση και αύξηση των τιμών παγκοσμίως.
Επίσης, η πιθανότητα μιας χερσαίας επέμβαση για την ανατροπή του καθεστώτος θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή αναταραχή στην Μέση Ανατολή, επηρεάζοντας την παραγωγή και τις εξαγωγές πετρελαίου και προκαλώντας αστάθεια σε γειτονικές χώρες. Παράλληλα, μια τέτοια σύγκρουση θα μπορούσε να ενισχύσει τις επιρροές μη κρατικών δρώντων και παραστρατιωτικών οργανώσεων, δημιουργώντας ανθρωπιστική κρίση και μαζικές μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη. Η διεθνής κοινότητα θα κληθεί να αντιμετωπίσει την ανάγκη για διπλωματική διαμεσολάβηση, ενώ οι στρατηγικές συμμαχίες ΗΠΑ-ΝΑΤΟ-Ισραήλ και οι σχέσεις με το Ιράν θα τεθούν υπό έντονη πίεση.
Συνολικά, έχει ξεκινήσει ένας πόλεμος με απρόβλεπτες συνέπειες καθώς το Ιρανικό καθεστώς είναι πολύ σκληρό και θα απαιτηθεί μεγάλη προσπάθεια για να ανατραπεί καθώς έχει συμμάχους και επηρεάζει τρομοκρατικές ομάδες στις γύρω χώρες. Παράλληλα, το Ισραήλ έχει εσωτερικά μέτωπα στη Γάζα και οι συγκρούσεις αναμένονται σφοδρές. Θα πρέπει να επιδιωχθεί μια συμφωνία με τον Ιράν για έλεγχο του πυρηνικού του προγράμματος και συνεργασία με την Δύση. Αυτό ίσως επιτευχθεί αν φτάσει στο σημείο το Ιράν να εξαντληθεί στρατιωτικά και οικονομικά και να θέλει να διαπραγματευθεί. Η πορεία θα δείξει…
